Siết bu lông mặt bích bằng cờ lê thủy lực: quy trình 6 bước

Cờ lê thủy lực siết bu lông mặt bích đường ống, ảnh bìa bài quy trình siết bu lông mặt bích

Siết bu lông mặt bích bằng cờ lê thủy lực gồm 6 bước: chuẩn bị mặt bích và bu lông, chọn cờ lê và bơm, đổi mô-men của từng vòng siết ra áp suất bơm, đặt cờ lê và điểm tựa phản lực, siết chéo qua 4 vòng, rồi kiểm tra và ghi phiếu siết. Phần khác với siết bằng cờ lê lực tay nằm ở bước 3 và bước 5: kỹ thuật viên không cài mô-men mà cài áp suất, và có thể chạy 2 hoặc 4 cờ lê cùng lúc trên một bơm. Quy trình siết bu lông mặt bích dưới đây theo trình tự 4 vòng trong hướng dẫn ASME PCC-1, kèm một ví dụ quy đổi áp suất cho mặt bích bu lông M30 và mẫu phiếu ghi siết.

Bước 1: Chuẩn bị mặt bích, bu lông và gioăng

  • Bề mặt làm kín: làm sạch gioăng cũ và cặn bám trên mặt bích. Nếu hai mặt bích dính chặt sau khi tháo bu lông, mở khe bằng dụng cụ tách mặt bích (mũi nêm cần khe 6 mm), không cạy bằng đục.
  • Bu lông và đai ốc: đúng cỡ, đúng cấp bền, ren không trờn, không bị kéo dài. Bu lông từng bị siết quá thì thay mới.
  • Bôi trơn: bôi đúng loại chất bôi trơn mà con số mô-men đã giả định, lên ren và mặt tựa của đai ốc. Cùng một mô-men, ren bôi dầu cho lực căng cao hơn ren khô khoảng một phần ba (xem phần hệ số K trong bảng tra lực siết bu lông).
  • Đánh số bu lông: dùng bút sơn ghi số lên mặt bích, bắt đầu từ vị trí 12 giờ, theo chiều kim đồng hồ. Mọi bước sau đều gọi bu lông theo số này.
  • Vặn tay trước: lắp đủ bu lông, vặn tay đều tất cả đai ốc cho hai mặt bích áp sát gioăng trước khi dùng cờ lê thủy lực.

Bước 2: Chọn cờ lê, bơm và phụ kiện

Dạng chụp hay dạng tròng

Cờ lê dạng chụp (đầu vuông) như AXT cần khoảng trống phía trên đai ốc đủ cho chiều cao đầu tuýp cộng thân cờ lê. Hàng bu lông mặt bích đặt gần nhau, bu lông sát thành thiết bị hoặc khe phía trên đai ốc thấp thì dùng cờ lê dạng tròng (kiểu dáng thấp) như KXC, đầu mỏng ôm thẳng vào đai ốc. Toàn bộ các dòng có ở trang cờ lê thủy lực.

Cờ lê thủy lực dạng tròng kiểu dáng thấp ôm đai ốc trên hàng bu lông mặt bích đặt sát nhau
Cờ lê dạng tròng đầu mỏng ôm thẳng vào đai ốc, dùng được khi hàng bu lông đặt sát nhau

Mô-men mục tiêu phải nằm ở đâu trong dải của cờ lê

Đừng để mô-men mục tiêu sát mức tối đa của model. Với mặt bích còn một điều kiện nữa ít người để ý: vòng siết đầu tiên chỉ bằng 20 đến 30% mô-men mục tiêu, và mức này vẫn phải lớn hơn mô-men nhỏ nhất của cờ lê. Nếu vòng 1 siết 30%, mô-men mục tiêu phải từ khoảng 3,3 lần mô-men nhỏ nhất của cờ lê trở lên. Ví dụ 07AXT có dải 115 đến 1.158 Nm, nên mô-men mục tiêu không nên thấp hơn khoảng 385 Nm. Cờ lê quá lớn so với bu lông sẽ không siết được vòng đầu đúng mức.

Bơm chạy được mấy cờ lê

Cờ lê thủy lực tác động kép, mỗi cờ lê dùng 2 ống, nên số cờ lê chạy cùng lúc phụ thuộc số cổng ra của bơm:

BơmCổng raSố cờ lê
Bơm điện 2 cấp SP204-121
Bơm điện 3 cấp SP304-242
Bơm điện 3 cấp SP304-484 (theo yêu cầu)
Bơm chống cháy nổ FB2042, 4 hoặc 8Xác nhận theo model

Đi kèm: ống thủy lực áp suất cao và khớp nối nhanh chịu 70 MPa cho mỗi cờ lê, và cờ lê giữ đai ốc để giữ đai ốc phía bên kia mặt bích không quay theo. Khi cần lưu kết quả từng bu lông để nghiệm thu, dùng máy điều khiển cờ lê thủy lực thông minh: máy tự chỉnh áp theo model cờ lê và mô-men nhập vào, tự lập các bước siết theo ASME PCC-1 và xuất báo cáo.

Bước 3: Đổi mô-men từng vòng ra áp suất bơm

Mô-men mục tiêu lấy theo bản vẽ hoặc tài liệu của hãng thiết bị. Khi không có chỉ định riêng, tra theo cỡ và cấp bền trong bảng tra lực siết bu lông, rồi đối chiếu với ứng suất cho phép của gioăng do hãng gioăng công bố, vì bảng tra tính cho bu lông chứ không tính cho gioăng. Trình tự cơ bản trong hướng dẫn lắp mặt bích ASME PCC-1 chia việc siết thành 4 vòng: vòng 1 ở 20 đến 30% mô-men mục tiêu, vòng 2 ở 50 đến 70%, vòng 3 ở 100%, vòng 4 ở 100% đi lần lượt quanh mặt bích.

Với cờ lê thủy lực, mỗi mức mô-men phải đổi ra áp suất bằng bảng pressure-torque của đúng model, đúng số serial. Tra riêng từng vòng trong bảng, không lấy áp suất của vòng 100% rồi nhân phần trăm, vì quan hệ áp suất và mô-men gần tuyến tính nhưng không tỉ lệ thuận, và bảng có ngưỡng áp suất tối thiểu. Ở bảng minh họa dưới đây hai cách cho số gần nhau, nhưng với bảng thật của nhiều model thì không.

Ví dụ: mặt bích dùng bu lông M30 cấp 10.9, ren khô, mô-men mục tiêu 2.094 Nm theo bảng tra. Cờ lê lấy theo bảng minh họa trong bài cách đọc bảng pressure-torque (số liệu giả định: tối đa 3.000 Nm ở 700 bar, áp suất làm việc tối thiểu 100 bar ứng với 430 Nm). Nội suy tuyến tính giữa hai hàng liền kề:

VòngTỷ lệ mô-menMô-men (Nm)Áp suất cài (bar)
130%628≈ 146
260%1.256≈ 293
3 và 4100%2.094≈ 488

Nếu chọn vòng 1 ở 20%, mô-men cần là 419 Nm, thấp hơn 430 Nm ở ngưỡng 100 bar, nên cờ lê này không cài được. Trường hợp đó chọn vòng 1 ở 30% như bảng trên. Đây chỉ là ví dụ cách tính; khi làm thật, dùng bảng đi kèm cờ lê của bạn và ghi giá trị áp suất đã cài vào phiếu.

Khi chạy 2 hoặc 4 cờ lê trên một bơm, tất cả cờ lê nhận cùng một áp suất. Chỉ ghép những cờ lê cùng model và kiểm tra bảng của từng cờ lê cho ra cùng mô-men ở áp suất đó. Hai cờ lê có bảng khác nhau thì cùng một áp suất sẽ siết ra hai mô-men khác nhau.

Bước 4: Đặt cờ lê và điểm tựa phản lực

  • Tay phản lực tựa vào đai ốc kề bên, mặt bích hoặc một gờ cứng của thiết bị, nằm ngược chiều quay siết. Tay phản lực của AXT nằm đồng trục với đầu vuông và làm theo vị trí lắp thực tế của từng mối ghép; điểm tựa phản lực của KXC đồng trục với đầu làm việc.
  • Đặt cờ lê giữ đai ốc vào đai ốc ở đầu kia của cùng bu lông trước khi chạy bơm. Bản từ tính tự bám vào đai ốc; làm trên cao thì dùng loại có chốt khóa và dây chống rơi.
  • Kiểm tra khớp nối nhanh đã cài chặt, ống không bị gập hay bị kẹp giữa cờ lê và mặt bích.
  • Không đặt tay hoặc dụng cụ vào khe giữa tay phản lực và điểm tựa khi cờ lê đang chạy.

Bước 5: Siết chéo bu lông mặt bích qua 4 vòng

Ở mỗi vòng, cho cờ lê chạy nhiều nhịp cho tới khi cóc không quay được nữa và đồng hồ lên đúng áp suất đã cài. Chỉ đọc đồng hồ ở trạng thái dừng này; lúc cóc còn quay, dầu đang chảy và có sụt áp trên đường ống, nên số đọc thấp hơn áp suất thực khi siết.

Thứ tự siết khi dùng 1 cờ lê

Vòng 1 đến vòng 3 đi theo trình tự chéo hình sao, mỗi lần nhảy sang bu lông đối diện rồi dịch 90°:

Số bu lôngThứ tự siết
41, 3, 2, 4
81, 5, 3, 7, 2, 6, 4, 8
121, 7, 4, 10, 2, 8, 5, 11, 3, 9, 6, 12
161, 9, 5, 13, 3, 11, 7, 15, 2, 10, 6, 14, 4, 12, 8, 16

Hai sơ đồ dưới ghi sẵn thứ tự siết lên từng bu lông cho mặt bích 8 và 12 bu lông. Kỹ thuật viên chỉ cần đi theo số 1, 2, 3… trên hình.

153726488 bu lôngSố trên hình = thứ tự siết15937112610481212 bu lôngSố trên hình = thứ tự siết

Chia nhóm khi dùng 2 hoặc 4 cờ lê

Chạy nhiều cờ lê cùng lúc thì mỗi nhịp bơm siết nhiều bu lông đối xứng cùng một lúc, hai mặt bích áp vào nhau đều hơn và số lượt di chuyển cờ lê giảm. Cách chia nhóm giữ nguyên trình tự chéo ở trên: 2 cờ lê đặt đối diện nhau 180°, 4 cờ lê đặt cách nhau 90°.

Số bu lông2 cờ lê (từng cặp siết cùng lúc)4 cờ lê (từng nhóm siết cùng lúc)
8(1, 5), (3, 7), (2, 6), (4, 8)(1, 3, 5, 7), (2, 4, 6, 8)
12(1, 7), (4, 10), (2, 8), (5, 11), (3, 9), (6, 12)(1, 4, 7, 10), (2, 5, 8, 11), (3, 6, 9, 12)
16(1, 9), (5, 13), (3, 11), (7, 15), (2, 10), (6, 14), (4, 12), (8, 16)(1, 5, 9, 13), (3, 7, 11, 15), (2, 6, 10, 14), (4, 8, 12, 16)
Nhiều cờ lê thủy lực đặt cách đều trên một mặt bích, ống dầu nối về chung một bơm
Nhiều cờ lê đặt cách đều quanh mặt bích, siết cùng lúc từ một bơm

Vòng 4: đi vòng quanh mặt bích

Giữ áp suất 100%, siết lần lượt từng bu lông theo chiều kim đồng hồ: 1, 2, 3… Lặp lại cả vòng cho tới khi không đai ốc nào còn xoay thêm. Đai ốc còn xoay ở vòng này nghĩa là các bu lông siết sau đã làm chùng bu lông siết trước, mối ghép chưa ổn định.

Bước 6: Kiểm tra và ghi phiếu siết

Sau vòng cuối, đánh dấu sơn một vạch ngang qua đai ốc và mặt bích để lần kiểm tra sau nhìn ra ngay đai ốc nào tự xoay. Với gioăng mềm hoặc mặt bích làm việc ở nhiệt độ cao, gioăng lún dần sau khi siết, nên làm thêm một vòng siết lại ở 100% sau khi hệ thống chạy ổn định, theo quy trình của nhà máy hoặc hướng dẫn của hãng gioăng.

Phiếu siết giúp truy lại khi mặt bích rò. Phần đầu phiếu ghi: số hiệu mặt bích, cỡ và cấp bền bu lông, chất bôi trơn, mô-men mục tiêu, model và số serial cờ lê, bảng pressure-torque đã dùng, đồng hồ áp suất và hạn hiệu chuẩn, người siết, ngày siết. Phần thân ghi theo từng bu lông (số trong bảng lấy theo ví dụ M30 ở trên):

Bu lông sốVòng 1 (bar)Vòng 2 (bar)Vòng 3 (bar)Vòng 4: đai ốc còn xoay?Ghi chú
1146293488Không
2146293488Có, siết thêm 1 lượt
…

Máy điều khiển cờ lê thủy lực thông minh tự ghi dữ liệu siết của từng bu lông, hiện trạng thái bu lông trên sơ đồ mặt bích, phát hiện bu lông bỏ sót và xuất báo cáo siết.

Đai ốc mặt bích có vạch sơn đánh dấu sau khi siết xong
Vạch sơn ngang qua đai ốc và mặt bích giúp lần kiểm tra sau nhìn ra ngay đai ốc nào tự xoay

Các lỗi làm mặt bích vẫn rò sau khi siết bằng cờ lê thủy lực

  • Siết thẳng 100% ngay vòng đầu: bu lông đầu tiên đủ lực khi mặt bích còn hở, gioăng bị ép lệch về một phía.
  • Đọc đồng hồ lúc cờ lê đang quay: kỹ thuật viên tưởng bơm chưa đủ áp, chỉnh tăng áp và siết quá (xem bước 5).
  • Dùng bảng pressure-torque của cờ lê khác, hoặc đổi cassette ở cờ lê dạng tròng mà không đổi bảng.
  • Vòng 1 dưới áp suất tối thiểu của bảng (xem bước 3).
  • Đai ốc phía sau quay theo: mô-men không vào mối ghép. Dùng cờ lê giữ đai ốc.
  • Bôi trơn khác giả định của con số mô-men (xem bước 1).

Khi nào dùng bộ căng bu lông thay cờ lê thủy lực

Cờ lê thủy lực siết bằng mô-men, nên lực căng thực tế vẫn phụ thuộc ma sát ren. Bộ căng bu lông như HLD kéo thẳng thân bu lông bằng áp suất dầu rồi vặn đai ốc giữ lực, nên lực căng không phụ thuộc ma sát. Loại này hợp với mặt bích áp lực cao trong dầu khí, hóa chất, với điều kiện bu lông có phần ren nhô trên đai ốc đủ dài. Bộ căng làm việc ở 150 MPa, nên bơm, ống và khớp nối 70 MPa của cờ lê thủy lực không dùng chung được.

Nếu mới làm quen với thiết bị, đọc cờ lê thủy lực là gì, cấu tạo và nguyên lý trước khi lập quy trình siết. Để chọn đúng model cho mặt bích, xem cách chọn cờ lê thủy lực theo mô-men và cỡ bu lông.

Câu hỏi thường gặp

Siết bu lông mặt bích bằng cờ lê thủy lực cần mấy vòng?

Trình tự cơ bản trong hướng dẫn ASME PCC-1 gồm 4 vòng. Ba vòng đầu siết chéo ở 20 đến 30%, 50 đến 70% và 100% mô-men mục tiêu. Vòng 4 giữ 100%, đi lần lượt quanh mặt bích cho tới khi không đai ốc nào còn xoay. Với cờ lê thủy lực, mỗi vòng tra ra một áp suất riêng trong bảng pressure-torque của model.

Một bơm chạy được mấy cờ lê thủy lực cùng lúc?

Mỗi cờ lê dùng 2 ống, nên số cổng ra cho biết số cờ lê tối đa có thể nối, còn số cờ lê chạy cùng lúc tùy model bơm. Bơm điện 3 cấp SP304-2 có 4 cổng, chạy 2 cờ lê; SP304-4 có 8 cổng, chạy 4 cờ lê theo yêu cầu. Với các bơm khác, xác nhận với Ninh Đà. Các cờ lê chạy chung một bơm nhận cùng áp suất, nên phải cùng model và bảng pressure-torque cho cùng mô-men.

Vòng siết đầu tiên nên cài bao nhiêu bar?

Lấy 20 đến 30% mô-men mục tiêu rồi tra áp suất trong bảng pressure-torque của cờ lê đang dùng. Nếu mô-men đó thấp hơn mức ở áp suất làm việc tối thiểu của bảng, chọn tỷ lệ cao hơn trong khoảng 20 đến 30%, hoặc dùng cờ lê nhỏ hơn cho vòng đầu.

Có bắt buộc dùng cờ lê giữ đai ốc không?

Khi bu lông xuyên qua mặt bích và có đai ốc ở cả hai đầu thì nên dùng. Đai ốc phía sau quay theo bu lông làm mô-men không tạo ra lực kẹp. Cờ lê giữ đai ốc làm việc bằng cơ khí, không cần nối bơm, có 16 cỡ tiêu chuẩn cho đai ốc A/F 19 đến 100 mm.

Khi nào phải siết lại mặt bích?

Khi dùng gioăng mềm hoặc mặt bích làm việc ở nhiệt độ cao (siết lại ở 100% sau khi hệ thống chạy ổn định), và khi vạch sơn trên đai ốc bị lệch ở lần kiểm tra. Siết lại khi hệ thống đang có áp hoặc đang nóng chỉ làm theo quy trình của nhà máy và khi hãng gioăng cho phép.

Gửi cho kỹ thuật Ninh Đà cỡ và cấp bền bu lông, số bu lông trên mặt bích, mô-men yêu cầu và ảnh khoảng hở quanh đai ốc. Ninh Đà chọn cờ lê, đầu tuýp hoặc cassette, bơm, số cờ lê chạy cùng lúc và lập bảng áp suất cho từng vòng siết. Hotline/Zalo: 0985 042 454.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *